Od 37 lat – dokładnie od maja 1988 roku – w Krakowie odbywa się Festiwal Kultury Żydowskiej. W 2025 roku odbyła się jego 34. edycja, dedykowana krakowskiemu Kazimierzowi (w jidysz: Kuzmir), który jest domem i inspiracją dla festiwalu i jego twórców.
W ciągu 5 dni 35. FKŻ pokazaliśmy najważniejsze postaci żydowskiego Kazimierza – historyczne i te bardziej współczesne: od Remuh, Ozjasza Thona, poprzez Sarę Szenirer, Miriam Akavię do Tadeusza Jakubowicza; dużo wydarzeń poświęconych było językowi jidysz, który przez wieki rozbrzmiewał na Kazimierzu, jak też muzyce klezmerskiej, która wypełniała przedwojenny Kazimierz. Nasi goście mogli poznać topografię Kazimierza, odkryć jego historię, odwiedzić synagogi i domy modlitw oraz cmentarze. Nie zabrakło też oczywiście warsztatów kuchni żydowskiej – w tym roku w całości dedykowanych kuchni aszkenazyjskiej, która królowała na Kazimierzu. Jak co roku spektakularny był program muzyczny FKŻ – pomimo tego, że z powodu wybuchu wojny Iranu z Izraelem musieliśmy odwołać wizyty izraelskich muzyków i zaaranżować program na nowo w ciągu 10 dni przed festiwalem.
Festiwal był wspaniały. Przede wszystkim zachwycił mnie temat, który pomógł mi osadzić się w tu i teraz. Czasy są trudne i potrzebowałam oderwać się od wielkiej polityki, decyzji rządów, wojen i skupić się na tym, co mnie otacza, co jest blisko. Zagłębienie się w przeszłość Kazimierza, dzieje jego mieszkańców, muzykę, zapachy i smaki sprawiło, że historia po raz kolejny spotkała się z teraźniejszością. Mam wrażenie niezwykłości tej edycji festiwalu i poczucie, że w całym dziejącym się dookoła zamęcie, uczestniczkom i uczestnikom udało się ocalić coś najcenniejszego – spotkanie. – to jedna z wielu pozytywnych opinii, jakie otrzymaliśmy od uczestników 34. FKŻ.
Łącznie, w 149 wydarzeniach 34. Festiwalu Kultury Żydowskiej udział wzięło ponad 18 000 osób z całego świata (stacjonarnie oraz online); zaprosiliśmy 77 artystów, instruktorów i wykładowców, a pomagało nam 46 wolontariuszy z 18 krajów świata. Na stronie 34. FKŻ możecie zobaczyć szczegółowy raport z tej edycji oraz nagrania koncertów i wykładów. Klipy z koncertów dostępne są również na naszym profilu w serwisie YouTube, a zdjęcia – na Flickr.
A propos wolontariuszy – dzięki dofinansowaniu Unii Europejskiej poprzez Europejski Korpus Solidarności mogliśmy gościć przez miesiąc młodych ludzi z całego świata, którzy wraz ze swoimi polskimi kolegami i koleżankami nie tylko pomagali nam w realizacji 34. FKŻ, ale też wspólnie z Andrew Melchiorem przygotowali nowatorski audioprzewodnik po Kazimierzu, wspierany przez AI. Wciąż możecie z niego skorzystać – zobaczcie tutaj. Prace nad nim koordynowali nasi tegoroczni długoterminowi wolontariusze – Elisha Bar z Izraela i Dawid Wedekind z Niemiec.
Rok 2025 był rokiem zmian. Oprócz tych niespodziewanych, związanych z atakami rakietowymi Iranu na Izrael, nastąpiły również zmiany długo przygotowywane, przemyślane i … naturalne.
Od 13 listopada 2025 roku Przewodniczącym Zarządu Stowarzyszenia Festiwal Kultury Żydowskiej jest Robert Gądek – pracują w biurze FKŻ od 2005 roku jako zastępca Janusza Makucha, od 1 stycznia 2026 roku, Robert obejmie również stanowisko Dyrektora FKŻ.
Po trzydziestu siedmiu latach od powstania Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie postanowiłem ustąpić z funkcji jego dyrektora. To dla mnie naturalna kolej rzeczy, jeśli założyć, że sensem Festiwalu jest jego trwanie i nieustanny rozwój. – napisał twórca i dyrektor FKŻ, Janusz Makuch.
I chociaż Janusz, osiągając wiek emerytalny, rezygnuje z formalnych funkcji w Zarządzie Stowarzyszenia i festiwalu, to pozostaje z nami jako twórca i kurator programu festiwalowego. czytaj więcej
Zmiany nastąpiły również w Chederze. Od października Cheder to już nie tylko kawiarnia, ale miejsce, w którym również zjecie smaczne śniadania i lunche – i to nie tylko te inspirowane Bliskim Wschodem, ale też te z jeszcze bliższego nam Wschodu, czyli z Ukrainy. Wasze ulubione: szakszuka, hummus, baklawa i kawa z findżanu, sąsiadują w menu Chederu z syrniczkami, forszmakiem odeskim, kuglem, naparami z malin, kakao i omletem.
Po tym pierwszym kroku koniecznych zmian – od przyszłego roku wracamy z całorocznym programem w Chederze, jak też z kilkoma nowościami. Ale o tym napiszemy Wam już wkrótce w chederowych mediach społecznościowych – czy już na obserwujecie? Jeżeli jeszcze nie, to zapraszamy tutaj: Facebook | Instagram.
W listopadzie 2025 roku Janusz Makuch i Robert Gądek wzięli udział w International Music Showcase Festival w Jerozolimie i Tel Awiwie. Przez 6 dni obejrzeli ponad 70 koncertów, preformance’ów, happeningów, wystaw – pokazujących to, co Izrael ma do zaoferowania światu. Co z tych prezentacji zobaczycie na najbliższych edycjach FKŻ w Krakowie? Tego dowiecie się już wkrótce.
Niestety, ten rok był też czasem pożegnań z ważnymi dla nas osobami. W lutym odszedł od nas kantor Benzion Miller, a we wrześniu – Tad Taube. Pożegnaliśmy naszych wspaniałych przyjaciół, dzięki którym festiwal stał się tym, czym jest obecnie. Koncert Kantorów w ramach 34. FKŻ dedykowany był Benzionowi Millerowi, którego kunszt na scenie w synagodze Tempel mogliście podziwiać od ponad 30 lat i Tadowi Taube, dzięki któremu FKŻ mógł stać się międzynarodową, cenioną prezentacją współczesnej kultury żydowskiej w jego ukochanym Krakowie.
Kantor Benzion Miller, 1947 - 2025
Tad Taube, 1931 - 2025
Dziękujemy Wam za ten kolejny wspólny, 37. już rok z rzędu! W czasach, kiedy na całym świecie rośnie antysemityzm – dzięki Wam udało nam się stworzyć na Kazimierzu przestrzeń wspólnoty, zrozumienia, rozmowy, bliskości i wzajemnego szacunku. Mamy nadzieję, że będziecie z nami również w kolejnych latach – wspólnie pokażmy, że świat szacunku i zrozumienia to nie utopia, ale rzeczywistość, którą tylko my możemy stworzyć i pielęgnować.
Do zobaczenia w Nowym Roku!
zdjęcia: Edyta Dufaj, Michał Ramus
